KBRN Olaylarının İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri ve Fizyoterapi Yaklaşımlarının Güncel Kanıt Temelli Değerlendirmesi: Kapsamlı Bir Derleme
Abstract views: 10
/ 
PDF downloads: 7
Keywords:
KBRN, Fizyoterapi, Rehabilitasyon, Radyasyon, Solunum TerapisiAbstract
Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) olaylar; savaş, terör saldırıları, endüstriyel
kazalar, laboratuvar sızıntıları ve küresel biyolojik tehditler gibi farklı kaynaklardan ortaya çıkabilen,
multidisipliner müdahale gerektiren kompleks halk sağlığı sorunlarıdır. Bu olaylara maruz kalan bireylerde
solunum, kas-iskelet, nörolojik ve kardiyovasküler sistemleri etkileyen geniş yelpazede akut ve kronik
klinik tablolar gelişebilmektedir. Ayrıca KBRN maruziyetlerinin uzun dönemde doku hasarı, fibrozis,
nöromüsküler disfonksiyon, egzersiz intoleransı, kronik ağrı, psikososyal travma ve yaşam kalitesi kaybı
gibi sonuçlara yol açabildiği bilinmektedir. Bu nedenle KBRN sonrası sağlık yönetimi, yalnızca acil tıbbi
müdahaleyle sınırlı kalmamalı; rehabilitasyon, iyileşme ve toplumsal yeniden entegrasyon süreçlerini
kapsayan bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalıdır.
Fizyoterapi uygulamaları, KBRN olaylarının bireylerde oluşturduğu fonksiyonel kayıpların azaltılmasında
kritik bir role sahiptir. Solunum fizyoterapisi, nöromotor rehabilitasyon, kas-iskelet sistemi güçlendirme
programları, radyasyon kaynaklı fibrozisin yönetimi ve biyolojik ajanlara bağlı uzun dönem
komplikasyonların rehabilitasyonu, kanıt temelli literatür tarafından desteklenen önemli müdahale
alanlarıdır. COVID-19 pandemisi sonrası elde edilen klinik deneyimler, biyolojik tehditlerin uzun süreli
rehabilitasyon ihtiyacını daha görünür kılmış ve fizyoterapinin afet yönetim zincirindeki yerini
güçlendirmiştir.
Bu derleme, 2010–2025 yılları arasında yayımlanan ulusal ve uluslararası çalışmaları inceleyerek KBRN
olaylarının insan sağlığı üzerindeki etkilerini sistematik biçimde değerlendirmekte ve fizyoterapinin bu
süreçteki güncel rolünü ortaya koymaktadır. Bulgular, erken ve yapılandırılmış rehabilitasyon
müdahalelerinin fonksiyonel bağımsızlığı artırdığını, yaşam kalitesini iyileştirdiğini ve uzun dönem
sekellerin kalıcılığını azaltabildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, fizyoterapistlerin KBRN hazırlık
düzeyinin artırılması, ulusal rehabilitasyon protokollerinin geliştirilmesi ve multidisipliner ekiplerde aktif
rol alınması, bu tür olaylara hazırlıklı olmanın temel unsurları arasında yer almaktadır.
Downloads
References
Jett, D. A., & Spriggs, S. M. (2020). Translational research on chemical nerve agents. Neurobiology of Disease, 133, 104335. https://doi.org/10.1016/j.nbd.2019.104335
World Health Organization. (2021). Support for rehabilitation: self-management after COVID-19-related illness. In Support for rehabilitation: self-management after COVID-19-related illness, second edition.
Little, M. P., Azizova, T. V., & Hamada, N. (2021). Low- and moderate-dose non-cancer effects of ionizing radiation in directly exposed individuals, especially circulatory and ocular diseases: A review of the epidemiology. International Journal of Radiation Biology, 97(6), 782–803. https://doi.org/10.1080/09553002.2021.1876955
Murakami, M., Sato, A., Matsui, S., Goto, A., Kumagai, A., Tsubokura, M., ... & Ochi, S. (2017). Communicating with residents about risks following the Fukushima nuclear accident. Asia Pacific Journal of Public Health, 29(2_suppl), 74S-89S.
Jones, S. E., Barker, R. E., Nolan, C. M., Patel, S., Maddocks, M., & Man, W. D. C. (2018). Pulmonary rehabilitation in patients with acute exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease. Journal of Thoracic Disease, 10(Suppl 12), S1390–S1399. https://doi.org/10.21037/jtd.2018.03.18
Sleight, A., Gerber, L. H., Marshall, T. F., … Stout, N. L. (2022). Systematic Review of Functional Outcomes in Cancer Rehabilitation. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 103(9), 1807–1826. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2022.01.142
Thomas, P., Baldwin, C., Bissett, B., Boden, I., et al. (2021). Physiotherapy management for COVID-19 in the acute hospital setting and beyond: An updated clinical practice guideline. Journal of Physiotherapy, 67(1), 20–30. https://doi.org/10.1016/j.jphys.2020.12.012
Ohba, T., Liutsko, L., Schneider, T., Barquinero, J. F., Crouail, C., Fattibene, P., … & Raskob, W. (2021). The SHAMISEN project: Challenging historical recommendations for preparedness, response and surveillance of health and well-being in case of nuclear accidents. Environment International, 146, 106200. https://doi.org/10.1016/j.envint.2020.106200
Kılıç, R. T., Meşe-Buran, M., & Yosmaoğlu, H. B. (2023). Evaluation of cardiopulmonary resuscitation knowledge levels of physiotherapists in Turkey. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation, 34(2), 173–181. https://doi.org/10.21653/tjpr.1082992
Khan, A., Seth, N. H., Sharath, H. V., Khan IV, A., & HV, S. (2024). Physical rehabilitation crucial in motor axonal neuropathy following organophosphorus poisoning: a case study. Cureus, 16(2).
Brem, H., & Tomic-Canic, M. (2007). Cellular and molecular basis of wound healing in diabetes. Journal of Clinical Investigation, 117(4), 1219–1222. https://doi.org/10.1172/JCI32169
Hasegawa, A., Tanigawa, K., Ohtsuru, A., Yabe, H., Maeda, M., Shigemura, J., … & Chhem, R. K. (2015). Health effects of radiation and other health problems in the aftermath of nuclear accidents, with an emphasis on Fukushima. The Lancet, 386(9992), 479–488. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)61106-0
World Health Organization. (2021). Infection prevention and control during health care when coronavirus disease (COVID-19) is suspected or confirmed: interim guidance, 12 July 2021 (No. WHO/2019-nCoV/IPC/2021.1). World Health Organization.
Tan, G. (2024). Barriers and facilitators to the participation of physical therapists in responding to sudden-onset disasters: A systematised integrative review. International Journal of Disaster Risk Reduction, 30, 104153. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.104153
Sethi, P., Arrawatia, M. A., Bhargava, A., & Bhatia, K. (2024). Integrating physiotherapists in disaster management: A key to comprehensive recovery. Physiotherapy-The Journal of Indian Association of Physiotherapists, 18(2), 185-188.
Abe, T., Saito, H., Yamamoto, C., Eguchi, Y., … & Beniya, H. (2024). Role of physical therapists in providing care to older adults in welfare shelters during the hyper-acute phase of a disaster: Lessons learned in Wajima City, Japan, after the 2024 Noto Peninsula earthquake. Frontiers in Disaster & Emergency Medicine, 2, 1425788. https://doi.org/10.3389/femer.2024.1425788
Purkayastha, A., Sharma, N., Sarin, A., Bhatnagar, S., Chakravarty, N., & Mukundan, H. (2019). Radiation fibrosis syndrome: The evergreen menace of radiation therapy. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing, 6(3), 238–245. https://doi.org/10.4103/apjon.apjon_71_18
Li, K., & Yin, R. (2024). A critical review of the progress in prevention and treatment of radiation-induced skin damage. Frontiers in Oncology, 14, 1395778. https://doi.org/10.3389/fonc.2024.1395778
Lee, J. H., et al. (2025). Clinical effect of pulmonary rehabilitation during radiotherapy improved 6-minute walking distance. Lung Cancer Journal. Advance online. https://doi.org/10.1016/S0169-5002(25)00043-8
Jacob, R. A., Bade, B., Joffe, L., Makkar, P., & Alfano, C. M. (2023). The Evaluation and Management of Visceral Complications in Radiation Fibrosis Syndrome Part 1. Current Physical Medicine and Rehabilitation Reports, 11(2), 109-122. https://doi.org/10.1007/s40141-023-00391-w
Heidari, S., et al. (2024). Rehabilitation teams across the disaster: A field report. Function and Disability Journal, 7, E314.1. https://doi.org/10.32598/fdj.7.314.1
