Göç Kavramının Sosyolojik ve Etimolojik Analizi: Türk ve Batı Sözlük Geleneği Üzerinden Bir İnceleme

Abstract

İnsan topluluklarının mekânsal hareketliliğini ifade eden göç, tarihsel süreklilik taşıyan bir toplumsal gerçeklik olmasının yanı sıra, etimolojik ve kavramsal gelişimi izlenebilen temel analiz kategorilerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada göç olgusu, sosyolojik çerçeve ve etimolojik çözümleme olmak üzere iki temel eksen üzerinden incelenmiştir. Göçün ekonomik, siyasal, çevresel ve eğitim temelli belirleyicileri literatür temelli bir yaklaşımla değerlendirilmiş; olgunun çok nedenli ve çok katmanlı yapısı ortaya konmuştur. Dilbilimsel inceleme bölümünde ise göç kavramının tarihsel kökeni, kök biçimleri ve türev yapıları etimoloji yöntemiyle analiz edilmiştir. Divanu Lugati’t-Türk, Orhun metinleri ve Kutadgu Bilig gibi klasik kaynaklardaki kullanımlar ile modern etimolojik sözlük verileri birlikte ele alınmıştır. Köç > göç ses değişimi başta olmak üzere fonetik ve biçimbilimsel dönüşümler örneklenmiştir. Ayrıca Batı sözlük ve etimoloji geleneğinde migration kavramının Latince migrare köküne dayanan gelişim çizgisi Oxford ve Webster sözlük verileri üzerinden karşılaştırmalı larak değerlendirilmiştir. Bulgular, göç kavramının hem toplumsal hem dilsel düzlemde süreklilik gösteren, türetme kapasitesi yüksek ve çok katmanlı bir kavram alanı oluşturduğunu göstermektedir.